Piramida sxemi, erkən investorların kiçik bir qrupunun qazanc əldə etdiyi və sonradan daxil olan hər kəsin investisiyalarını itirdiyi bir maliyyə fırıldağıdır. Bu itki, fırıldaqçıların vədlərinə baxmayaraq, heç bir sərmayə qoyulmadığı üçün baş verir. Əvəzində, kimsə hər dəfə bu sxemə sərmayə qoyanda, onların sərmayəsi pullarını daha əvvəl qoyan insanlara ödəmək üçün istifadə olunur. Aşağıda bir nümunə verəcəyik.
Təsəvvür edin ki, kimsə sizə on ay ərzində pulunuzdan ən azı 10% gəlir əldə etmək şansı ilə inanılmaz investisiya fürsəti təklif edib. Daha da yaxşısı, onlar nə baş verməsindən asılı olmayaraq, ilkin investisiyanı heç vaxt itirməyəcəyinə zəmanət veriblər. Bu vədə əsaslanaraq, bu gün nə qədər investisiya qoymaq istərdiniz? Arqumentimiz naminə, ən azı 10 dollar riskə getməyə hazır olduğunuzu güman edəcəyik.
Vəd edildiyi kimi, ayda 1 dollar qazanırsınız, lakin on aydan sonra fırıldaqçı sizə bazarın tənəzzülə uğradığını deyir. 10 dollarınızı geri aldınız, ancaq daha çoxunu almadınız. Ən azından pul itirmədiyinizi hiss edirsiniz. Amma əslində, siz yalnız ayda 1 dollar nisbətində sizə geri ödəyən birinə 10 dollar verdiniz. Onlar heç vaxt investisiya etməyiblər. Bunun əvəzində pulunuzu sizə qaytarmaq üçün istifadə ediblər. Amma siz bunu bilmirsiniz.
Sizin perspektivinizdən, pulunuzun 10 dollarını itirə bilərdiniz. Amma itirmədiniz. Siz pulunuzu geri alıb, yol boyu bir az risk və ümidin həyəcanından həzz aldınız - bir çox qumarbazın hiss etdikləri kimi. Fırıldaqçılığın işləməsinə səbəb olan da budur. Çünki indi bu investora etibar edə biləcəyinizə inanırsınız. Nəticədə, onlar sizin pulunuzu qoruyublar. Heç bir şey itirmədiyinizə görə, fırıldaqçıya investor kimi reputasiya yaratmağa kömək edərək, yenidən investisiya etmək ehtimalınız daha yüksək olacaq. Lakin, fırıldaqçılığın qaranlıq tərəfi buradan başlayır.
İndi fırıldaqçı süni şəkildə inam yaratdığından, daha çox insan birinci şəxsin pul itirmədiyi məntiqinə əsaslanaraq sərmayə qoyacaq, belə ki, onlar da itirməyəcəklər. Əgər siz heç nə itirməyibsinizsə, bu zaman bir çox insan gəlirli olmasa belə, investisiyalarının güvənilir olduğuna inanırlar. Maliyyə təhsili olanlar biləcəklər ki, heç nə itirmək nəyisə qazanmaqla eyni deyil. Bu insanların yenidən investisiya etməsi mümkün olmayacaq. Amma maliyyə savadı az olan və ya heç olmayanların bundan xəbəri olmayacaq.
Onlar ivestisiyalarının növbəti dəfə gəlir gətirəcəyini düşünəcəklər. Axı, heç pul itirmədilər. Onların bir çoxu yenidən investisiya edəcək. Bu mərhələdə fırıldaqçıların hərəkətə keçməyə başladığı və bunun niyə piramida sxemi adlandırıldığı göstərilir: İndi fırıldaqçı eyni anda bir neçə fırıldaqla məşğul olur. Beləliklə, 10 dollarını yatıran ilk insanlar pul qazanmağa başlayırlar, çünki onlara yeni gələn investorlar ödəyirlər. Və bu insanların hər biri onlardan sonra qoşulan hər bir investor tərəfindən daha da dəstəklənir. Amma burada hələ də investisiya yoxdur.
Zamanla həyatın bütün təbəqələrindən olan müxtəlif qruplar tərəfindən böyük məbləğdə pul yatırılır. Hər yeni “investor” piramidanın altına nağd pul əlavə edir. Bu fondlar piramidadan yuxarı olan insanlara maaş verir və yeni insanlar qoşulduqca sxemə daha çox pul daxil olur.
Vaxt keçdikcə piramidanın zirvəsində olan fırıldaqçı həmişə pulla birlikdə yoxa çıxır. İnvestisiyaya gecikən və ya piramidadan çox aşağı düşən hər kəs heç bir pul qazanmır və yatırdığı hər şeyi itirir. Bu əsnada fırıldaqçı getmiş olur. Ola bilsin ki, ölkəni tərk etmiş, yaxud hardasa gizlənmiş olsunlar, amma pul itdi. Və heç kim onu geri ala bilməz.
Gürcüstanda üç yeni şirkət bu kimi maliyyə sxemləri ilə seçilir.
Tesla Video Media
Bu şirkət inkişaf etməkdə olan dünyada insanlara komissiyalar təklif edən bir çox platformalardan biri idi. Bütün piramida sxemləri kimi, onlar da istifadəçilərə yeni müştərilərə müraciət etdikləri üçün ağlasığmaz yüksək bonuslar və mükafatlar təklif edirdilər. Lakin, bu halda, texnika kriptovalyutayı əhatə edirdi.
Satın alan istifadəçilər həmçinin satın alan hər yeni referal üçün də pul qazanırdılar. Tesla Video Media bu prosesi bir qurbandan digərinə sərmayə qoyacaq heç kim qalmayana qədər təkrarladı. Bu baş verdikdə, buna bazarın doyması deyilir və bazar bir dəfə doyma səviyyəsinə çatdıqda satışlar yavaşlayır və ya tamamilə dayanır. Kripto ilə bu dəyərini itirdiyi mənasına gəlir, bu bəzən kəskin şəkildə olur.
Tesla Video Media vəziyyətində onların bazarı çökdü. Amma piramidanın başında duran şəxs və ya şəxslər yenə də ödəniş alırdılar. Onlar şirkətlə əlaqəli iki kripto pul kisəsinə on bir milyon dollardan çox investor pul köçürdülər. Bununla belə, pul kisələrinə sahib olan və kripto investisiyalarının oğurlanmasının arxasında duran şəxs naməlum olaraq qalır. Gürcüstan üçün daha pis odur ki, istifadəçilərin təxminən 75-80%-i gürcü idi, yəni Gürcüstan vətəndaşları bu fırıldaqdan ən azı doqquz milyon dollar itiriblər.
STEPN
Gürcüstanda başqa bir məşhur şirkət “STEPN” kripto piramidası sxemi kimi erkən müəyyən edilib. Buna baxmayaraq, o bu gün də fəaliyyət göstərir. Onların konsepsiyası nisbətən sadə idi. İstifadəçilər proqram vasitəsilə kripto qazanmaq üçün lazım olan NFT 'sneaker' və ya ayaqqabı almaq üçün nağd puldan istifadə edərdilər. Ayaqqabıların olmaması pul qazana bilməyəcəyiniz anlamına gəlirdi. Plan kifayət qədər sadə görünürdü, lakin yenə də bu bir piramida sxemi idi.
Bu, bir piramida sxemi idi, çünki şirkətin kriptosu özünə məxsus idi.
O, yalnız insanlar onu alıb ticarət etdikdə qiymətli idi.
Bu səbəblə də erkən tətbiq edənlər ayaqqabılarını lari qarşılığında geri sataraq nəğd pul qazana bildilər. Lakin yeni istifadəçilər daxil olmağı dayandırdıqda və köhnə istifadəçilər pul çıxarmağa cəhd etdikdə kriptovalyuta çökdü. Buna sərmayə qoyan bir çox insan pulunu və vaxtını itirdi. Financial Company Georgia MMC
Bu şirkət olmadan heç bir siyahı tam olmazdı. Onlar 2008-ci ildə fəaliyyətlərinə başladılar. Ancaq 2017-ci ilə qədər onların böyük maliyyə problemləri var idi və bu, tezliklə daha da əhəmiyyətli hüquqi problemlərə çevrildi. Piramida sxemləri üçün səciyyəvi olduğu kimi, onlar investisiyalar müqabilində əhəmiyyətli pul gəlirləri təklif edirdilər. Onlar insanlardan və şirkətlərdən borc alaraq buna nail oldular.
Financial Company Georgia ümumi məbləği təxminən 220 milyon lari olan külli miqdarda borc pul götürdü.
Onlar kredit müəssisələri tərəfindən adətən təklif ediləndən qat-qat yüksək faiz ödənişləri qaytarmağa söz verdilər və insanlar onlara inandılar. Sxem üçün böyük məbləğdə pul yatırıldı, lakin sonda şirkət çökdü. Sahibləri və əsas ortaqları məhkəmədə mühakimə olundular və cinayətlərinə görə həbs edildilər. Lakin investorlar heç vaxt vəsaitlərini geri qaytara bilmədilər.
Yuxarıdakı nümunələr heç bir halda yeganə olmazkən, fərasətli investorların tez və asanlıqla müəyyən edə biləcəyi örnəyi göstərir. Riski az olan və ya heç olmayan böyük gəlir vədləri, ardınca şirkəti və ya müəssisəyi təzə kapitalla dolduran yeni investorların artımı və sonda isə tam maliyyə çöküşü ilə nəticələnir. Lakin Gürcüstan həm yerli, həm də xarici agentlər tərəfindən bu sxemlərin qurbanı olmaqda unikal deyil.
Piramida sxemləri bütün dünyada problemdir. Bununla belə, siz bu məqaləni oxuduqdan sonra piramida sxemlərinin necə göründüyünü və onlara qurban olmaqdan necə qaçınmaq lazım olduğunu daha yaxşı başa düşməlisiniz. Ancaq bilməli olduğunuz başqa fırıldaqçılar da var. Bəziləri piramida sxemlərinə oxşardır, və digərləri isə tamamilə fərqlidir, lakin pulunuz üçün daha az təhlükəli deyil. Özünüzü onlardan qorumaq haqqında daha çox məlumat öyrənmək istəyirsinizsə, növbəti məqaləmizi yoxlayın…
