არსებობს ძველი ხუმრობა, რომელიც ჯერ კიდევ შეიძლება ისმის საინვესტიციო კლუბებში ლოს-ანჯელესიდან ნიუ-იორკამდე, რომ საქართველოს დედაქალაქი არის „ატლანტა“.
ეს კი უფრო მეტს ამბობს ამერიკელი ბიზნესმენების გეოგრაფიულ და ისტორიულ ცოდნაზე, ვიდრე სხვა რამეზე. და მაინც, სამწუხარო სიმართლე ის არის, რომ რიგა და ტალინი უფრო ცნობილი ქალაქები არიან ამერიკაში, ვიდრე თბილისი და ბათუმი. მაგრამ ყველაფერი შეიცვლება: საქართველო ოქტანის მაღალი დონის ეკონომიკური ზრდისკენ მიიწევს, ისე როგორც მძინარე პანთერა, რომელსაც ახალი ხორცის სუნი აღვიძებს. მსოფლიოს ბევრმა ბიზნესმენმა იცის "ბალტიის ვეფხვების" ისტორია. ასე რომ, ძალიან მალე, ათწლეულში ბიზნესის პროფესორები თავიანთ სტუდენტებს შესაძლოა ასწავლონ „კავკასიური პანთერას“ შესახებ. ეს პანთერა იქნება საქართველო.
ფაქტობრივად,
საქართველოს ბალტიისპირეთთან შედარება კიდევ უფრო ცხადს ხდის საქართველოს ეკონომიკურ პოტენციალს. ება დამრთეთ გიხსნა. ბალტიის ქვეყნები გამოირჩეოდნენ მაღალი ეკონომიკური ზრდითა და სწრაფი განვითარებით 2000-2007 წლებში, რის გამოც მათ მეტსახელად "ბალტიის ვეფხვები" შეარქვეს. ეკონომიკის სამყაროში „ვეფხვები“ არიან ერები ან ერების კლასტერები, რომლებიც ეკონომიკურად სწრაფად იზრდებიან. სხვა მაგალითები ესტონეთის გარდა არიან აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნები, როგორიცაა სინგაპური და ჰონგ კონგი, სლოვაკეთი და ირლანდია. ყველა ამ ქვეყანამ შეცვალა თავისი ეკონომიკა 2008 წლამდე ათწლეულის განმავლობაში.
ბალტიის ვეფხვები საქართველოსთან შედარებით საუკეთესოა მათი ისტორიული რეზონანსის გამო, როგორც ყოფილი საბჭოთა ქვეყნები. და მოდით, ყურადღება გავამახვილოთ ესტონეთზე, ბალტიის ვეფხვებიდან ყველაზე წარმატებულზე.
ცნობილია, რომ ესტონეთს აქვს სამი რამ, რამაც მას საშუალება მისცა განეცადა მკვეთრი ზრდა 21-ე საუკუნის დასაწყისში. პირველი,
მან მიიღო ჭკვიანური ფინანსური და ეკონომიკური პოლიტიკა 1990-იან წლებში: ბრტყელი გადასახადები, თავისუფალი ვაჭრობა, ჯანსაღი ფული და პრივატიზაცია. მეორე, ესტონეთმა 1990-იან წლებში დიდი ინვესტიცია შეიტანა განათლებასა და ტექნოლოგიურ ინფრასტრუქტურაში. მესამე, ესტონეთი გაძლიერდა საერთაშორისო ინსტიტუტებით. ის შეუერთდა ნატოს და ევროკავშირს 2004 წელს. კარგი პოლიტიკის, ძლიერი განათლებისა და მხარდამჭერი საერთაშორისო ინსტიტუტების ერთობლიობამ ესტონეთის ეკონომიკა ააგორა.
საქართველო მზად არის მიბაძოს ესტონეთს ამ სამი პირობის შესრულებით: პოლიტიკა, განათლება და , გეოპოლიტიკური ინსტიტუების გაძლიერება თუმცა აშკარად კავკასიური გზით. საქართველომ გაიმეორა 2005 წლის ესტონეთის მრავალი ჭკვიანური ფინანსური და ეკონომიკური პოლიტიკა. ქართველები სარგებლობენ ინტერნეტის ხელმისაწვდომობით და აქტიურად ნერგავენ ალტერნატიულ საგანამანათლებლო სისტემას. და ბოლოს, არსებობს ისტორიული მიზეზები, რის გამოც საქართველო მზად არის გადაეშვას პოლიტიკური სტაბილურობის ზღვაში.
რაც შეეხება ჯანსაღ პოლიტიკას, ეჭვგარეშეა, რომ საქართველო არის პოსტსაბჭოთა ლიდერი ჭკვიანურ პოლიტიკაში. რაც შეეხება პოლიტიკურ და სამოქალაქო თავისუფლებებს,
საქართველო კვლავ ჩამორჩება ბალტიისპირეთს, თუმცა აღნიშნული ფრო მაღალ დონეზეა აქართველოში ვიდრე ჰონგ კონგსა და არგენტინაში - ორი ქვეყანა, რომელიც ცნობილია თავისი ისტორიული ეკონომიკური წარმატებებით. საბედნიეროდ, პოლიტიკური და სამოქალაქო თავისუფლებები ეკონომიკური განვითარების პოტენციალის მხოლოდ სუსტი კორელაციაა.
კემბრიჯის ეკონომისტების აზრით, არსებობს სამოქალაქო თავისუფლებების ქვეჯგუფი, რომელიც უფრო მჭიდრო კავშირშია და პროგნოზირებს ეკონომიკურ ზრდას: პიროვნული ავტონომია და ინდივიდუალური უფლებები. გამოდის, რომ ნაკლები მნიშვნელობა აქვს, როგორ მართავენ მომიტინგეებს და აქტივისტებს და დიდი მნიშვნელობა აქვს იმას თუ შეუძლიათ თუ არა ადამიანებს გადაწყვეტილების მიღება პირად ცხოვრებასთან დაკავშირებით - მათ შორის სამსახურში გადაადგილება, განათლების მიღება, თუ მათ სურთ, და საკუთარი პირადი ქონების შენარჩუნება ზედმეტი ჩარევის გარეშე. ამ მნიშვნელოვანი ინდიკატორის მიხედვით, საქართველომ აჯობა მექსიკას, პერუს, ჩინეთს, ისრაელს და მკვეთრად აჯობა რეგიონალურად ძლიერ თურქეთს.
არსებობს უამრავი მტკიცებულება იმისა, რომ საქართველოს აქვს სწორი პოლიტიკა სწრაფი ეკონომიკური ზრდისთვის. მსოფლიოს ეკონომისტები თანხმდებიან, რომ ნედლეული და მინერალური რესურსები არ უწყობს ხელს ეკონომიკურ ზრდას, ისევე როგორც ეკონომიკური თავისუფლება.
გლობალური განვითარების ეკონომისტი, ჯეფრი საქსი, ამტკიცებდა, რომ მინერალები, როგორიცაა ოქრო, ბრილიანტი და ნავთობი, აშკარა „წყევლაა“. მიუხედავად იმისა, რომ ეს შეხედულება უკიდურესად ითვლება, თანამედროვე ეკონომისტები თანხმდებიან, რომ მინერალები თავისთავად უსარგებლოა ეფექტური მენეჯმენტის გარეშე, რომლის შენარჩუნებაც რთულია. ამის საპირისპიროდ, როდესაც ადამიანებს აქვთ ეკონომიკური თავისუფლება, მათ აქვთ შესაძლებლობა დაიწყონ ბიზნესი სწრაფად, მნიშვნელოვანი გადასახადებისა და დოკუმენტების გარეშე. ეკონომიკური თავისუფლება ნიშნავს ხელთ არსებულის გამოყენებისთვის დაბრკოლებების შემცირებას. ეს კი უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე მინერალური სიმდიდრის ფლობა. 2021 წლის ანგარიშში მსოფლიო მემკვიდრეობის ფონდმა საქართველოს ეკონომიკური თავისუფლება მე-11 ადგილზე დაასახელა მსოფლიოში, რაც უფრო მაღალია, ვიდრე შეერთებულ შტატები.
საქართველოს აქვს წარმატების სწორი პოლიტიკა.
მაგრამ როგორია საგანმანათლებლო სისტემა? საქართველოს საგანმანათლებლო სისტემა სავალალო მდგომარეობაშია.
OECD-მა ცოტა ხნის წინ საქართველო 79 ქვეყანას შორის 70-ე ადგილზე დაასახელა, რაც ყაზახეთზე დაბალია.
მაგრამ, რატომ აქვს განათლებას მნიშვნელობა თავისუფალ საზოგადოებაში? არა იმიტომ, რომ დიპლომი იძლევა სამუშაოს გარანტიას (ეს არ იძლევა - თუნდაც შეერთებულ შტატებში ან გერმანიაში), არამედ იმიტომ, რომ ის აძლევს სტუდენტებს საჭირო უნარ-ჩვევებს, რათა შემდგომში წარმატებას მიაღწიონ. სულ უფრო და უფრო ხშირად, ტექნიკური და ფინანსური უნარები ძენს ტრადიციული აკლასო ოთახებს გარეთ, ჩატვირთვის, კოდის აკადემიების, საინვესტიციო და ბიზნეს კლუბების მეშვეობით შეიძინება.
ესტონეთში საჯარო-კერძო პარტნიორობამ სტუდენტებს საშუალება მისცა ადრევე დაუფლებოდნენ კოდირების უნარებს. ესაა მოდელი, რომელიც ადვილად შეიძლება გამოიყენებოდეს საქართველოში. ორგანიზაციები, როგორიცაა “ THE INVESTOR “ გვიჩვენებს, რომ კერძო სექტორს შეუძლია შეავსოს თეორიული განათლება სტუდენტებს მისცეს პრაქტიკული ცოდნა და უნარები, რომლებიც ადამიანებს სჭირდებათ, რათა ისარგებლონ საქართველოს უზარმაზარი ეკონომიკური თავისუფლებით.
ახლა, როცა საქართველოში ინტერნეტი ფართოდ არის გავრცელებული და მსოფლიო საგანმანათლებლო სისტემები გადავიდა ონლაინ სწავლებაზე პოსტ-კოვიდ გარემოში, მოტივირებულ ქართველებს ექნებათ მეტი წვდომა პრაქტიკულ სწავლებაზე, რომელიც მათ ყველაზე მეტად სჭირდებათ ახალი ინდუსტრიების ასაშენებლად. თარგმანი გამართულია, მაგრამ ლოგიკური ბმა არ ჩანს ტექსტთან. მგონია, რომ პრობლემა ორიგინალშია. ეს გვიჩვენებს სხვა გზას, რომლითაც საქართველოს მდგომარეობა ვითარდება ისეთად, რომელიც ფუნქციურად ექვივალენტურია ბალტიისპირეთის 2000-იანი წლების დასაწყისის.
მაგრამ როგორია ესტონეთის ინსტიტუციურ მდგომარეობა? განა ესტონეთი ევროკავშირისა და ნატოს დასავლური პოლიტიკური და ეკონომიკური კლუბების თბილი სიყვარულით არ არის გახვეული? -დიახ, რა თქმა უნდა. და არ შეიძლება უარვყოთ, რომ ევროკავშირის დროშის ფრიალით გატაცებული ერის მიუხედავად ერის გატაცების მიუხედავად, საქართველოს დასავლურ ინსტიტუტებთან საერთო მომავლის საკითხი ჯერ კიდევ კითხვის ნიშნის ქვეშაა. ელიტარულ კლუბში გაწევრიანებას მხოლოდ ზედაპირული მნიშვნელობა აქვს, გარდა იმისა, რამდენადაც მას რეალური უსაფრთხოება და სტაბილურობა მოაქვს. მაგრამ საჭიროა მხოლოდ რეგიონის გრძელვადიან ტრაექტორიაზე გადახედვა, რათა დავინახოთ, რომ საქართველოს მზად არის ჰქონდეს უფრო სტაბილური და უსაფრთხო მომავალი. ამჟამად რუსეთსა და უკრაინას შორის ტრაგიკული და კოშმარული ომი მიმდინარეობს. ეს ომი დსთ-სა და ნატოს შორის ათწლეულის განმავლობაში არსებული დაძაბულობის ედეგია. ამ დაძაბულობის მშვიდობიანი გზით მოგვარება მთელი კავკასიის რეგიონზე ღრმა სტაბილიზირებულ გავლენას მოახდენს. დიახ, სომხეთი, აზერბაიჯანი, საქართველო და თურქეთი და ირანიც კი, სავარაუდოდ, ისარგებლებენ ამ „მშვიდობის დივიდენდით“. თუმცა, იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველოს აქვს საუკეთესო პოლიტიკა რეგიონში და რომ არც ერთი მისი კონკურენტი არ გამოირჩევა რაიმე განსაკუთრებული უპირატესობით განათლებაში, მშვიდობის დივიდენდი, სავარაუდოდ,დანარჩენ რეგიონებთან შედარებით საქართველოსთვის არაპროპორციულ სარგებლობას მოუტანს. დაფიქრდით: როგორ ფიქრობთ, რეგიონში სად ურჩევნიათ ხალხს ახალი ბიზნესის წამოწყება, პარტნიორული ურთიერთობების დამყარება ან ინვესტიცია, თუ არა საქართველოში?
გარდა ამისა, ელიტარულ კლუბებში წევრობას შეიძლება ჰქონდეს სამწუხარო შედეგები, გასათვალისწინებელია ის უზარმაზარი სარგებელი,რაც მას მოუტანა საქართველოს დამოუკიდებლობამ.
2022 წლის შემოდგომაზე ევროპა ჩადის დიდ რეცესიაში, რომელიც გამოწვეულია რუსეთთან ვაჭრობის დაკარგვით, განსაკუთრებით იაფი ნავთობისა და გაზის ხელმისაწვდომობის ნაკლებობით
. გერმანული ბიზნესი იძულებულია დაიხუროს, რადგან მათ წარმოებისთვის საჭირო საწვავის მიღება არ შეუძლიათ.
მოსალოდნელია, რომ სიტუაცია კიდევ უფრო გაუარესდეს: ევროპა ემზადება ელექტრო და მობილური ქსელების გათიშვისთვისაც კი.
ტექნოლოგიური და ფინანსური შესაძლებლობების შენარჩუნებას როგორ ელის ისეთი ქვეყანა, როგორიც ესტონეთია, როდესაც სამუშაო საათები, კომუნიკაციები და ლეპტოპის გამოყენებაც კი ზამთრის პერიოდში გათიშვის ან გამორთვის საფრთხის წინაშეა? აღმოსავლეთ ევროპის ზარალი შეიძლება იყოს საქართველოს მოგება, რადგან გონიერი ინვესტორები გადაადგილდებიან ბათუმსა და თბილისში იმ იაფი, სტაბილური, ჰიდროელექტროენერგიის გამო, რომელიც უზრუნველყოფს ქვეყნის ენერგოსისტემას.
ეს არის არასტაბილური დრო მსოფლიო ეკონომიკისთვის. საქართველოს მაკროეკონომიკური წინააღმდეგობები ემუქრება, მაგრამ ეს წინააღმდეგობები რეალურად ბევრად უარესია რუსეთსა და დასავლეთ ევროპაში. ომისშემდგომ გარემოში მსოფლიო ვითარების რესტაბილიზაციასთან ერთად, საქართველო მზადაა უზარმაზარი სარგებელი მიიღოს- ომის შემდგომ გარემოში მსოფლიო სიტუაციის რესტაბილიზაციის პროცესში საქართველოს შეუძლია დიდი სარგებელი მიიღოს? საქართველოს აქვს ჯანსაღი პოლიტიკის სწორი ნაზავი. ის ამჟამად ზრდის თავის არატრადიციულ საგანმანათლებლო საზოგადოებას (ინვესტორის ჩათვლით). ბოლო დარჩენილი ინგრედიენტი სტაბილურობა და უსაფრთხოება - უზრუნველყოფილი იქნება ავტომატურად, როდესაც ცვლილებების ქარები ომს შეცვლის
2000-იანი წლების დასაწყისში ესტონეთი ბალტიისპირეთის ვეფხვი გახდა. 2020-იან წლებში საქართველო მზად არის გახდეს კავკასიური პანთერა. ადგილობრივებმა უნდა გადადგან ნაბიჯი განათლების განხრით საკუთარი მომავლის მშენებლობისთვის (რისი მიღებაც შესაძლებელია ინვესტორის წაკითხვით). უცხოელი ინვესტორებიც უნდა გადაეშვან. ყველას, ვისაც გონება აქვს, უნდა სურდეს დაიკავოს ადგილი საქართველოს საზოგადოებაში, სანამ ის ჯერ კიდევ იღვიძებსროდესაც ველური კატა გადაადგილებას გადაწყვეტს, ის ელვისებურად ცს ხტება და ვერც ერთი კატა ვერ გადაადგილდება, ისე როგორც პანთერა.
ცნობარი:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
A version of the joke can be found in Community "The Geography of Global Conflict," Netflix, Sep 29, 2011.
2.
Baltic and Asian tigers reference. The Economist "Lynx Economies," April 12 2006.
3.
Estonia’s reasons for growth.
4.
Journal of Institutional Economics, "Civil Liberties and Economic Development, " Ariel BenYishay and Roger Betancourt, May 20, 2010.
https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-institutional-economics/article/abs/civil-liberties-and-economic-development/9F190E186B840C11C8AF232650F96E44
5.
Freedom House Index:
https://freedomhouse.org/report/freedom-world6.
https://www.fraserinstitute.org/sites/default/files/EconomicFreedomandResourceCurse_1.pdf
7.
The Heritage Foundation, "2021 Index of Economic Freedom" 2021
. https://www.heritage.org/index/pdf/2021/book/index_2021.pdf
8.
9.
https://www.forbes.com/sites/richardvedder/2019/08/01/coding-academies-and-the-future-of-higher-education/?sh=2520e18d1e01
10.
The Economist, “How Did Estonia Become a Leader in Technology?” July 31st, 2013.
11.
12.
13. Forbes, "Europe is Heading for Deep Recession"
https://www.forbes.com/sites/kenrapoza/2022/09/11/europe-is-heading-for-deep-recession-deindustrialization/?sh=2fac4da64708 12.
Financial Times,“ German companies halt production to cope with rising energy prices ,” Guy Chazan, August 31st, 2022.
https://www.ft.com/content/d0d46712-6234-4d24-bbed-924a00dd0ca9 Reuters, "Europe Braces for Mobile Black-Outs"
